Köklerimiz

Şüphesiz Allah bir sivrisineği, hatta daha üstü [daha küçük] olan bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İşte iman eden kimseler bilirler ki, şüphesiz o, hakktır, Rabb'lerindendir. O küfretmiş olan kimseler de artık, “Allah böyle bir misal ile ne demek istedi?” derler. O [Allah], onunla bir çoklarını şaşırtır, onunla bir çoklarını kılavuzlar. O [Allah], onunla sadece, söz verip andlaştıktan sonra Allah'ın ahdini [verdikleri sözü] bozan, Allah'ın birleştirmesini emrettiği şeyi kesen ve yeryüzünde bozgunculuk yapan fâsıkları şaşırtır. İşte bunlar, zarara uğrayanların ta kendileridir. (Bakara, 26-27)

Cümle cümle gidelim;

Ayetin ilk cümlesine dikkat edilecek olursa “Allah bir sivrisineği hatta daha küçük olan bir şeyi misal getirmekten çekinmez” deniyor. Yani “Allah isterse bir sivrisineği bile misal verir” diyor, ancak sivrisinek misal olarak verilmiyor. “Misal getirmekten çekinmez” denerek Kur’an’da yer alan misallere genel bir gönderme yapılıyor.

Bu ayette misalin ne olduğu ve misalin özellikleri açıklanıyor.

İşte iman eden kimseler bilirler ki, şüphesiz o, hakktır, Rabb'lerindendir.

Bu cümledeki “o” zamiri sivrisineği değil, Kur’an’da verilmiş olan herhangi bir misali işaret ediyor ve “şüphesiz o/misal gerçektir” deniyor.

Buraya kadar anlattıklarımızın sağlamasını ayetin devamı ile yapalım:

O küfretmiş olan kimseler de artık, “Allah böyle bir misal ile ne demek istedi?” derler. O [Allah], onunla bir çoklarını şaşırtır, onunla bir çoklarını kılavuzlar. O [Allah], onunla sadece, söz verip andlaştıktan sonra Allah'ın ahdini [verdikleri sözü] bozan, Allah'ın birleştirmesini emrettiği şeyi kesen ve yeryüzünde bozgunculuk yapan fâsıkları şaşırtır. İşte bunlar, zarara uğrayanların ta kendileridir.

“Allah böyle bir misal ile ne demek istedi? derler”. Ayetin burasında yukarıda “o” zamiri ile işaret edilenin açık anlatımını görüyoruz. Devamında gelen ve koyu olarak işaretlediğimiz “onunla” zamirleri de yine Kur’an’da verilen herhangi bir misali işaret etmektedir.

Şimdi “misalin” özelliklerini belirlemeye çalışalım. Bunun için tekrar ayetin başına dönelim. Anlatım kolaylığı açısından ilk cümleyi kısaltarak alıyorum.

İlk cümlede “Allah isterse bir sivrisineği bile misal verir” diyordu. Burada sivrisinek, Kur’an’da anlatılan misallerin, misalidir. Yani sivrisinek, misallerin özelliklerini belirleme açısından bir misaldir. Sivirisinek misalinden hareketle Kur’an’da yer alan tüm misallerin ortak özelliklerini bulabiliriz.

Şimdi “sivrisinek misalinden” hareketle Kur’an’da yer alan misallerin özelliklerini tespit etmeye çalışalım:

Sivrisinek, yaratılmış bir nesnedir. Buradan, Kur’an’daki misallerin tümünün maddi/nesnel gerçeklere ilişkin olduğunu, bunun doğal sonucu olarak, Kur’an’da maddenin tabi olduğu doğa yasalarına aykırı bir misal verilmediğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Kur’an’da onlarca misal yer almaktadır bunların tümünü bu yazıda incelememiz mümkün değil. Biz burada birkaç örnek vermekle yetineceğiz. Daha fazlasını okuyucular kendileri araştırabilirler.

Görmedin mi, Allah nasıl bir misal verdi? Güzel bir söz, aslı [kökü], sabit, dalı–budağı gökte olan, Rabbinin izniyle her an ürün veren güzel bir ağaç gibidir. Ve onlar öğüt alsınlar diye Allah insanlara böyle misaller verir. (İbrahim, 24-25)

Bir zamanlar İbrâhîm de, “Ey Rabbim! Ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster!” demişti. O [Allah], “İnanmadın mı ki?” dedi. O [İbrâhîm], “İnandım, fakat kalbim iyice yatışsın diye” dedi. O [Allah], “Hemen kuşlardan dördünü tut da onları kendine alıştır. Sonra her dağın üzerine onlardan bir parça kıl [bırak]. Sonra da onları [kuşları] çağır, koşa koşa sana gelecekler. Ve bil ki, Allah, azîz'dir, hakîm'dir” dedi. (Bakara, 260)

Allah'ın rızasını kazanmak ve kendilerini sağlamlaştırmak için infakta bulunanların/mallarını bağışlayanların durumu da kendisine bol yağmur isâbet edip de ürününü iki kat veren, verimli topraklardaki bir cennetin/bahçenin durumuna benzer. Böyle bir bahçeye bol yağmur düşmese de bir çisinti… Allah, yapmakta olduklarınızı en iyi görendir. (Bakara, 265)

Mallarını Allah yolunda harcayan kimselerin örneği, yedi başak bitiren ve her başağında yüz adet tane bulunan tane örneği gibidir. Allah dilediğine katlar. Ve Allah vâsi'dir, alîm'dir. (Bakara, 261)

Dünya hayatının misali, "Bizim gökten indirdiğimiz su gibidir. Ki gökten indirdiğimiz suyla insanların ve hayvanların yediği bitkiler birbirine karışmıştır. Nihayet yeryüzü süslerini takınıp süslendiği, sahipleri de kendilerinin ona gücü yetenler olduklarına inandıkları bir sırada, geceleyin veya gündüzleyin, ona emrimiz gelivermiştir de ansızın, sanki dün orada hiçbir şenlik yokmuş gibi onu ta kökünden biçivermiştir." Biz Âyetlerimizi düşünecek bir toplum için işte böyle detaylandırırız. (Yunus, 24)

Allah’ın astlarından Veli [koruyucu, yol gösterici] edinenlerin durumu, ev edinen dişi örümceğin durumu gibidir.  Şüphesiz evlerin en çürüğü de kesinlikle dişi örümcek evidir. Keşke onlar, bilselerdi. (Ankebut, 41)

Allah, göklerin ve yeryüzünün nûrudur. O'nun nûrunun misali, içinde kandil bulunan bir kandil yuvası gibidir; o kandil, bir cam içindedir; o cam, sanki inciye benzer bir yıldız gibidir ki, doğuya, batıya nisbet edilemeyen [dünyanın her yerinde var olan] mübarek bir zeytin ağacındandır –ki onun [ağacın] yağı, neredeyse kendisine ateş dokunmasa bile ışık verir.– Nûr üstüne nûrdur. Allah dileyen kimseyi nûruna kılavuzluk eder. Allah insanlar için misaller verir; ve Allah her şeyi en iyi bilendir. (Nur, 35)

Nur 35 ayetiyle ilgili olarak “vahiy” makalemiz okunabilir. Kur’an’daki misallerin tamamı nesnel gerçeklere ilişkindir. Kur’an’da insanın anlayamayacağı hiçbir unsur yoktur. Tamamen insan düşünülerek insanın bakış açısına, bilimsel gerçeklere, doğa yasalarına uygun bir anlatım sergilenmiştir.

Bakara 26’da “bir sivrisineği, hatta daha üstü [daha küçük] olan bir şeyi misal getirmekten çekinmem” diyen Allah bu sözünü, Hacc Suresi 73. Ayette yerine getirmiştir. Hacc 73’te “…Ve sinek onlardan bir şey kapsa onu kurtaramazlar…” diyerek sivrisinekten daha küçük bir şeyi misal olarak vermiştir.

Yazıyı beğendiyseniz paylaşabilirsiniz